Akupunktur uygulaması; iğne, lazer ışınları, elektrik uyarısı, kulak içi tohum,
ışın, manyetik topçuklar, ısı uyarısı (soğuk, sıcak), basınç ve ses, elektrik veya
manyetik titreşimler gibi çeşitli yöntemler aracılığıyla vücuttaki özel noktaların
uyarılması suretiyle yapılan uygulamadır.
1.2. Tarihçe
Tarihte meridyenlerin ve/veya noktaların uyarılması için iğneleme yanında
dağlama, moksa, kanatma/kan alma ve kupa çekme gibi çeşitli yöntemler
kullanılmıştır. Tarihsel kayıtlar ve belgeler üzerinde yapılan araştırmalarda;
Türklerin tarihin hemen her döneminde akupunktur ve benzeri uygulamaları
bildiği, kullandığı ve bazı dönemlerde de uygulamalara öncülük yaptığı
anlaşılmaktadır.
Göktürklerdeki tıbbi uygulamalarla ilgili en önemli kaynak Tibet Tıbbına ait
yazılı belgelerdir. Bu kaynaklar incelendiğinde, Tibet Tıp Sistemini oluşturan
üç önemli tıp ekolünün; Hint Tıbbı, Çin Tıbbı ve Batı Tıbbı (Yunan, Roma,
Arap, Fars) olduğu görülmektedir. Ancak birçok araştırmacı tarafından bu üçü
dışında yer alan Orta Asya Tıbbı da Tibet Tıbbının oluşmasında önemli katkısı
olan tıp gelenekleri arasında sayılmaktadır.
Alman arkeoloji heyetlerinin 20. yüzyıl başlarında Turfan (İdikut) yakınlarında
yaptığı kazılar, Uygur Tıbbına dair önemli bulgulara ışık tutmuştur. Bu kazılar
arasında, pratik akupunktur ve moksa uygulamalarını anlatan ve hangi
meridyenlerin hangi endikasyonlarda kullanılacağını tarif eden belgeler de
yer almaktadır. Bu belgeler, Uygur medeniyetinin akupunktur bilgisine sahip
olduğunu, bu yöntemi uyguladığını ve hatta bu konuda broşür veya kitaplar
hazırladığını gösteren önemli kanıtlar olarak kabul edilmektedir.
ETKİ MEKANİZMASI
Akupunkturun etki mekanizması; yin-yang teorisi, beş element teorisi, zang-fu
organlar teorisi, kollateraller teorisi, kan, vücut sıvıları ve Qi (Çi) teorisi gibi
çeşitli teoriler üzerine kurulmuştur.
Yapılan histolojik ve anatomik çalışmalar sonucunda, akupunktur noktalarında
yer alan gelişmiş kapiller ağda artmış mukopolisakkarit konsantrasyonu tespit
edilmiştir. Yapılan son araştırmalarda, nosiseptör yüzey membranında opioid,
GABA (Gama-Aminobütirik Asit), bradikinin, histamin, serotonin ve kapsaisin
reseptörlerinin bulunması ağrının kontrolünde düzeyin omurilik dorsal
boynuzdan nosiseptörlere kadar indiğini düşündürmektedir.
Akupunktur noktalarının farklı elektriksel özelliklere sahip olduğu belirlenmiştir,
bunlar; iletkenlikte artma, empedansta düşme, dirençte azalma, kapasitede artma ve
elektriksel potansiyelde yükselme şeklindedir. Geleneksel Çin Tıbbında meridyenlerin
akupunktur noktalarının üzerinde bulunduğu ve meridyenler üzerinden enerji
akışının sağlandığı düşünülmektedir. Akupunktur noktalarının varlığı akupunktur
noktasındaki deri empedansı, sıcaklığı ve biofluid dinamiklerinde oluşan
değişikliklerle kanıtlanmaya çalışılmıştır. Geleneksel Çin Tıbbında “Akupunktur
Nokta Kategorileri” ve “Beş Shu Noktası” aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır
2.1.Akupunktur Nokta Kategorileri
Akupunktur noktaları 14 ana meridyen kanalına haritalanmıştır. Çin Tıbbında,
Qi’nin (yaşam enerjisi), Xue’nin (kan), Jinye’nin (vücut sıvıları), Jing’in (öz) ve
Shen’in (ruh) aktığı meridyen kanalı Jing Iou olarak da bilinir.
Akupunktur uygulamasında etkili olan en önemli unsur, iğnenin kendisi değil,
yeri ve özelliği belli olan vücut yüzeyindeki giriş noktalarıdır.
Çin felsefesine göre; insan vücudunda 12 çift ve 2 tek olmak üzere 14 meridyen
ve bu meridyenler üzerinde 360 tane akupunktur noktası bulunmaktadır.
Uygulama, hastalığa göre seçilecek noktalara sistemli iğne batırma prensibine
dayanır. Eğer bu noktalar doğru bir şekilde uyarılmaz ise iğneyi batırmanın bir
etkisi olmaz. Akupunkturun asıl amacı, önce noktayı uyarmaktır.
Bir meridyen kanalı 12 iç organın her biriyle ilgilidir. İki ek kanal “olağanüstü
damarlar” ile ilgilidir, bunlar omurganın iç kısmı (yöneten damar meridyeni) ve
diğeri karın orta hattı boyunca (alıcı damar meridyeni) şeklindedir.
4.ENDİKASYONLAR VE UYGULANABİLECEK DURUMLAR
Akupunktur, aşağıdaki ICD-10 kodları ile belirtilmiş endikasyonlar ve uygulama
alanlarında ve bu endikasyon ve uygulama alanları ile ilişkili olabilecek diğer
durumlarda tedaviyi, rehabilitasyonu, iyileşmeyi ve genel olarak bedenselzihinsel-ruhsal sağlığı destekleyici yöntem olarak kullanılabilir. Hastalığı
ortadan kaldıracağı veya tek başına tedavi edeceği gibi beyanlarda bulunulamaz.
4.1.Uygulama Ünitesi
▶Alerjik rinit (J30.4)
▶Depresyon (F32.0)
▶Primer dismenore (N94.4)
▶Baş ağrısı (R51)
▶Esansiyel hipertansiyon (I10)
▶Bel ağrısı (M54.5)
▶Gebelerde bulantı ve kusma (O21.9)
▶Boyun ağrısı (M54.2)
▶Omuzun adesiv kapsuliti (M75.0)
▶Romatoid artrit (M06.9)
▶Akne vulgaris (L70.0)
▶Yüz felci (bell paralizisi) (G51.0)
▶İnsüline bağımlı olmayan diyabet (TİP II DM) (E11)
▶Kadın infertilitesi (N97) (Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı hekim görüşü ile)
▶Üretral sendromu (N34.3)
▶Fibromiyalji (M79.7)
▶Herpes zoster (B02)
▶Hiperlipidemi (E78.5)
▶Primer ovaryen yetmezlik (Primer ovaryen yetmezlik (E28.3)
▶Organik olmayan insomnia (F51.0)
▶Laktasyon problemleri (O92.7)
▶Cinsel işlev bozukluğu (Organik olmayan) (F52)
▶Meniere hastalığı (H81.0)
▶Obezite (E66)
▶Tromboanjitis obliteransta ağrı yönetiminde (I73.1)
▶Polikistik over sendromu (Stein-Leventhal sendromu) (E28.2)
▶Adet öncesi sendromu (Premenstrual syndrome) (N94.3)
▶Kronik Prostatit (N41.1)
Raynaud sendromu (I73.0)
▶Sjögren sendromu (M35.0)
▶Boğaz ağrısı (R07.0)
▶Dorsalji ( M54.9)
▶Tietze sendromu (M94.0)
▶Tütün bağımlılığı (F17.2)
▶Tourette sendromu (F95.2)
▶Ülseratif kolit (K51)
▶Ürolitiazis (N20-N23)
▶Demans (F03)
▶Melazma/kloazma (L81.1)
▶Renk körlüğü (H53.5) (Göz hastalıkları uzmanı hekim görüşü ile)
▶Mental retardasyon (F79)
▶Eklem ağrıları (M25.5)
▶Anksiyete (F41)
▶Organik olmayan enürezis (F98.0)
▶Vertigo (R42)▶Alkol kullanımına bağlı bağımlılık sendromu (F10.2)
▶Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozuklukları (F90.0)
▶Trigeminal nevralji (G50.0)
▶Tinnitus (H93.1)
Fonksiyonel dispepsi, gastrokinetik bozukluk, fonksiyonel gastrointestinal sistem
bozuklukları; kabızlık motilite bozuklukları, reflü de tedaviyi destekleyici olarak
akupunktur uygulaması yapılabilir.
Kronik diz ağrısı, burkulma, osteoartrit, radiküler ve psödoradiküler ağrı
sendromu, kas-iskelet sisteminin mekanik ağrısı, kas spazmı, fasiit, bel fıtığı
akut konservatif dönem ve kronik dönem bel ağrıları ve temporomandibular
disfonksiyonlarda tedaviyi destekleyici olarak akupunktur uygulaması
yapılabilir.
4.2.Uygulama Merkezi
▶Diyare (A09)
▶Doğumun indüksiyonu ve doğum sancısında (O80-O84) (Kadın
hastalıkları ve doğum uzmanı hekim görüşü ile)
▶Fetüsün malpozisyonu, düzeltilmesi (O32) (Kadın hastalıkları ve doğum
uzmanı hekim görüşü ile)
▶Kolesistit (K81.9) (İlgili uzman hekim görüşü ile)
▶Şizofreni (F20) (Psikiyatri uzman hekim görüşü ile)
▶Boğmaca (A37)
▶Dizanteri (A06.0)
▶Renal kolik (N23)